Ημερίδα 21/5 2021 " Η λογοτεχνία στο σχολείο"

Οδυσσέας Ελύτης

 

"Ο μικρός ναυτίλος" 

Είσαι νέος –το ξέρω– και δεν υπάρχει τίποτε.

Λαοί, έθνη, ελευθερίες, τίποτε.

Όμως είσαι.

Και την ώρα που Φεύγεις με το ‘να πόδι σου έρχεσαι με τ’ άλλο

Ερωτοφωτόσχιστος

Περνάς θέλεις – δε θέλεις

Αυλητής φυτών και συναγείρεις τα είδωλα

Εναντίον μας. Όσο η φωνή σου αντέχει. …

Πάλλονται κάτω απ’ το δέρμα σου οι μυώνες

Ή τα ζώα που πίνουν κι ύστερα κοιτούν

Πώς σβήνουν την αθλιότητα: ίδια εσύ

Παραλαμβάνεις απ’ τους Δίες τον κεραυνό

Και ο κόσμος σού υπακούει.

Εμπρός λοιπόν Από σένα η άνοιξη εξαρτάται. Τάχυνε την αστραπή

Πιάσε το ΠΡΕΠΕΙ από το ιώτα και γδάρε το ίσαμε το πι.

 

 

Αριστοτέλης Τα ήθη των νέων

«Οι μεν νέοι λοιπόν είναι ως προς τα ήθη επιρρεπείς στις επιθυμίες τους, και είναι ικανοί να εκτελέσουν εκείνα τα οποία τυχόν θα επιθυμήσουν. Και από τις σωματικές τους επιθυμίες κατευθύνονται κατεξοχήν από τις ερωτικές επιθυμίες….. είναι δε ευμετάβλητοι και αψίκοροι στις επιθυμίες τους, και επιθυμούν με σφοδρότητα μεν αλλά γρήγορα ησυχάζουν…… είναι ορμητικοί, θυμώδεις, και ικανοί να παρασυρθούν από την οργή τους. Και νικούνται από την ορμή τους, διότι εξ αιτίας της αγάπης τους προς την τιμή δεν ανέχονται να τους παραμελούν , αλλά αγανακτούν εάν νομίζουν ότι αδικούνται.»

Άσκηση

Στα παραπάνω κείμενα προβάλλονται τα χαρακτηριστικά των νέων με διαφορετικό τρόπο σε κάθε περίπτωση. Να εντοπίσετε 2 κειμενικούς δείκτες από κάθε κείμενο που σχετίζονται με το νεανικό χαρακτήρα. Στη συνέχεια να παρουσιάσετε ένα προσωπικό σας γνώρισμα που πιστεύετε ότι σας χαρακτηρίζει στα χρόνια της εφηβείας που διανύετε. (150-200 λέξεις) 

Λογοτεχνία-Κριτήριο

Όταν η πανδημία εμπνέει…

Νγκούντι Γουά Θιόγκο

Ο Νγκούγκι γουά Θιόνγκο είναι πεζογράφος και δοκιμιογράφος, εξέχων εκπρόσωπος των αφρικανικών γραμμάτων με εκτεταμένο έργο. Γεννήθηκε το 1938 στο Λιμούρου της Κένυας.Το ενδιαφέρον του για την κληρονομιά της αποικιοκρατίας στην Αφρική ορίζει το έργο του. Τα «Πέταλα από αίμα» εκδόθηκαν το 1977, το τελευταίο βιβλίο του που έγραψε στα αγγλικά. Έκτοτε δήλωσε πως θα γράφει στη μητρική του διάλεκτο, την γκικούγιου, (Τα Gĩkũyũ είναι μία γλώσσα της οικογένειας των γλωσσών Μπαντού (ομοεθνία με πάνω από 400 φυλές της Αφρικής) που ομιλείται κυρίως στην περιοχή μεταξύ Νιέρι και Ναϊρόμπι στην Κένυα και παρότρυνε τους Αφρικανούς συγγραφείς να κάνουν το ίδιο. Οι μαχητικές πολιτικές του απόψεις τού στοίχισαν πολυετή αυτοεξορία από τη χώρα του. Σήμερα είναι καθηγητής συγκριτικής λογοτεχνίας και αγγλικής φιλολογίας, καθώς και διευθυντής του Διεθνούς Κέντρου Γραφής και Μετάφρασης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας (Ιρβάιν). Τα τελευταία χρόνια συγκαταλέγεται σταθερά μεταξύ των διεκδικητών του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα, είναι ο Νγκούγκι Γουά Θιόνγκο από την Κένυα. Τα βιβλία του (μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά, δοκίμια, ποιήματα), έχουν μεταφραστεί σε πάνω από 60 γλώσσεςΓια δύο φορές τα τελευταία χρόνια ήταν υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας και αρκετοί θεωρούν πως το 2016, αν δεν υπήρχε η υποψηφιότητα του Μπομπ Ντύλαν, θα ήταν αυτός που θα του απένειμε η Σουηδική Ακαδημία το βραβείο.

 

«Η Αυγή του Σκότους»

Το ξέρω, το ξέρω

Απειλεί τις απλές χειρονομίες των ανθρώπινων σχέσεων

Τη χειραψία

Την αγκαλιά

Τους ώμους που δίνουμε ο ένας στον άλλον για να κλάψουμε

Την καλή γειτνίαση που θεωρούμε δεδομένη

Τόσο που συχνά χτυπάμε το στήθος μας

Λαχταρώντας τον τραχύ ατομικισμό

Περιφρονώντας τη φύση,  ενώ ισχυριζόμαστε ότι η ιδιοκτησία ενσαρκώνει όλα τα νόμιμα δικαιώματα του ατόμου

Μουρμουρίζοντας ευγνωμοσύνη για τις μετοχές μας στους θεούς του κεφαλαίου.

- Ω, πόσο εύχομαι τώρα να μπορούσα να γράψω ποίηση στα αγγλικά

Ή σε κάθε άλλη γλώσσα που μιλάτε

Έτσι που να μπορώ να μοιραστώ μαζί σας,

λέξεις που η Wanjikũ, η Gĩkũyũ* μητέρα μου έλεγε:

«Gũtirĩ ũtukũ ũtakĩa»:

Καμία νύχτα δεν είναι τόσο σκοτεινή ώστε,

Να μην τελειώσει την Αυγή

Ή πιο απλά

Κάθε νύχτα τελειώνει με το χάραμα

. «Gũtirĩ ũtukũ ũtakĩa»:

Αυτό το σκοτάδι επίσης θα περάσει,

Θα συναντηθούμε ξανά και ξανά

Και θα μιλήσουμε για το Σκοτάδι και για την Αυγή

Θα τραγουδήσουμε και θα γελάσουμε

Ίσως ακόμη και να αγκαλιαστούμε

Φύση και φροντίδα κλειδωμένη σε μια πράσινη αγκαλιά

Γιορτάζοντας κάθε παλμό της κοινής μας ύπαρξης

Που θα ανακαλυφθεί ξανά και θα λατρευτεί αληθινά

Υπό το φως του Σκότους και της νέας Αυγής.

ΑΣΚΗΣΗ

Το παραπάνω ποιήμα γράφτηκε με αφορμή την πανδημία από τον covid19 που βιώνει ο πλανήτης μας. Να εντοπίσετε τα μηνύματα που θέλει να περάσει ο ποιητής με τη βοήθεια 4 κειμενικών δεικτών  για την επόμενη μέρα της ανθρωπότητας. Πιστεύετε πως ανάλογες δοκιμασίες βοηθούν τους ανθρώπους να γίνουν καλύτεροι και με ποιο τρόπο; (150-250 λέξεις)

Κειμενικοί δείκτες στη λογοτεχνία

 

Στη μορφή : 

Λογοτεχνικό γένος/ είδος (πεζογραφία/διήγημα)

Αφηγηματικές τεχνικές (π.χ. είδος αφηγητή)

Αφηγηματικοί τρόποι (π.χ.περιγραφή, αφήγηση, εσωτερικός μονόλογος)

 Γλωσσικές επιλογές (π.χ προσωπο, χρόνος, έγκλιση) 

 Λεξιλόγιο

 Ύφος

Εκφρατικά μέσα (π.χ παρομοίωση, μεταφορά )

Εικονοποιία 

Στίξη

 Δομή

 Συνδετικές λέξεις/φράσεις

 Στιχουργική

Στο περιεχόμενο:

Τίτλος

 Χαρακτήρες

 Αξίες – ιδέες – αντιλήψεις

 Στάσεις – συμπεριφορές

 Ανθρώπινες σχέσεις

 Συναισθηματικό κλίμα

 Κοινωνικοπολιτικές συνθήκες

 Διακειμενικές αναφορές (αναφορές σε άλλα κείμενα, λογοτεχνικά ή μη)

Κριτήριο Λογοτεχνίας ( παιδική εργασία και εκμετάλλευση)

Βίκτωρ Ουγκώ "Στοχασμοί"

- Πού πάνε όλα αυτά τα παιδιά; Πού πάνε όλα αυτά τα παιδιά, που ανάμεσά τους κανένα δεν γελά; Αυτές οι γλυκές, σκεφτικές υπάρξεις που ο πυρετός αδυνατίζει;

Αυτά τα κορίτσια των οχτώ χρόνων που περπατούν μόνα τους; Δουλεύουν δεκαπέντε ώρες κάτω από τις μυλόπετρες κάνοντας από την αυγή ως το βράδυ αδιάκοπα την ίδια κίνηση. Στην ίδια φυλακή, την ίδια κίνηση. Σκυμμένα πάνω από μια σκοτεινή μηχανή, το αποτρόπαιο τέρας, που καταβροχθίζει τα πάντα μέσα στο σκοτάδι. Αθώοι σε κάτεργο, άγγελοι στην κόλαση.

Δουλεύουν. Όλα είναι μπρούντζος, όλα είναι σίδερο. Ποτέ δεν σταματούν, ποτέ δεν παίζουν. Κι είναι τόσο ωχρά! Στάχτη επάνω στα μάγουλά τους. Πριν ξημερώσει, είναι ήδη εκεί. Δεν καταλαβαίνουν τη μοίρα τους, κρίμα! Δες τι μας κάνουν οι άνθρωποι. Ω, άθλια σκλαβιά φορτωμένη στο παιδί. Ραχιτισμός!

Δουλειά […] που καταστρέφει ό, τι δημιούργησε ο Θεός, που σκοτώνει δίχως λόγο την ομορφιά στο μέτωπο, τη φλόγα στην καρδιά και που θα έκανε στα σίγουρα από τον Απόλλωνα έναν καμπούρη, από τον Βολτέρο έναν χαζό! Άθλια εργασία που κλέβει τα πιο γλυκά χρόνια, που δημιουργεί από τη μια πλούσιους κι από την άλλη τη μιζέρια, που χρησιμοποιεί ένα παιδί σαν εργαλείο! Πρόοδος που αναρωτιόμαστε: –Πού πάει; –Τι θέλει;

 

ΑΣΚΗΣΗ

Στο παραπάνω απόσπασμα ο Βίκτωρ Ουγκώ στα τέλη του 19ου αιώνα αποτυπώνει τις σκέψεις του για όλα εκείνα τα παιδιά που γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης, επισημαίνοντας ένα θέμα τόσο διαχρονικό όπως είναι αυτό της παιδικής εργασίας. Να εντοπίσετε τις σκέψεις του συγγραφέα για το πρόβλημα της παιδικής εκμετάλλευσης με τη βοήθεια 4 τουλάχιστον κειμενικών δεικτών. Στη συνέχεια να παραθέσετε τα συναισθήματά σας σχετικά με το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης, σε όποια μορφή κι αν συναντάται καθημερινά σε κάθε γωνιά του πλανήτη (150-250 λέξεις)