Άρθρο 3

Η αξία της φιλαναγνωσίας

Η φιλαναγνωσία αποτελεί το εφαλτήριο για να ξεκινήσει κάποιος ένα ταξίδι στο χώρο της γνώσης αλλά και της φαντασίας. Αγαπώντας την ανάγνωση το άτομο έρχεται σε επαφή με ποικίλους κόσμους. Μετασχηματίζει τη σκέψη του και προσλαμβάνει την πραγματικότητα μέσα από διαφορετικές οπτικές. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη η φιλαναγνωσία να καλλιεργηθεί από τη μικρή ηλικία του ατόμου. Αν το μικρό παιδί αγαπήσει το διάβασμα θα γίνει ένας ενήλικας που θα ταξιδεύει στο χώρο του βιβλίου. Θα εμπλουτίσει το λεξιλόγιό του, θα διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες. Θα βιώσει με έμμεσο τρόπο διαφορετικές εμπειρίες. Θα αντικρίσει τον κόσμο και την κοινωνία της οποίας αποτελεί αναπόσπαστο μέλος της μέσα από τα μάτια ενός άλλου ανθρώπου.

Δυστυχώς η φιλαναγνωσία έχει παραγκωνιστεί στις μέρες μας. Οι νεότερες γενιές διαβάζουν ελάχιστα.Καθοριστικός είναι και ο ρόλος του σχολείου που αποστρέφει το παιδί από την αγάπη του για το βιβλίο. Ο γνωσικοκεντρικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης και η σύνδεση του σχολείου με την εισαγωγή του μαθητή στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση, καθιστούν το βιβλίο ένα εργαλείο μελέτης και εξέτασης αποκλειστικά. Ένας άλλος παράγοντας είναι η κυριαρχία της τεχνολογίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Πως είναι δυνατόν ένας έφηβος να χαρακτηρίζεται από φιλαναγνωσία όταν ως παιδί δεν έχει διαβάσει ένα παραμύθι; Όταν το νήπιο του 21ου αιώνα περνάει τον ελεύθερο χρόνο του μπροστά σε οθόνες «tablet» και «smart phones»; Η φιλαναγνωσία χτίζεται από τα πρώτα κιόλας χρόνια και ενισχύεται καθώς το άτομο αναπτύσσεται γνωσιακά.

 

Καθίσταται λοιπόν απαραίτητη η προώθηση της φιλαναγνωσίας από την παιδική ηλικία. Αυτό θα πραγματοποιηθεί μέσω της ανάλογης στάσης από την οικογένεια αρχικά και από το σχολείο στη συνέχεια. Είναι αναγκαίο οι γονείς να περιορίσουν την κατάχρηση της τηλεόρασης και του διαδικτύου. Είναι παράγοντες που υπονομεύουν τη δυνατότητα του ατόμου να ενισχύσει τις νοητικές του λειτουργίες. Καθιστούν ειδικά το παιδί και τον έφηβο παθητικούς δέκτες ενός υλικού χαμηλής ποιότητας. Κατακτούν συχνά λανθασμένες προσλαμβάνουσες για την σύγχρονη πραγματικότητα.

Παράλληλα κρίνεται καθοριστικός ο ρόλος του σχολείου όπου θα πρέπει να μετατραπεί σε χώρος αγάπης για το βιβλίο. Η οργάνωση βιβλιοθηκών και αντίστοιχων εκθέσεων θα συντελέσει ώστε το βιβλίο να μην αντιμετωπίζεται ως μέσο καταπίεσης. Στις μικρότερες τάξεις καταλυτικός είναι και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και να μεταδώσει στους μικρούς του μαθητές τον ενθουσιασμό του για την ανάγνωση. Να ενημερώνεται για ότι καινούργιο υπάρχει στο χώρο της λογοτεχνίας και να ενημερώνει τους μικρούς αναγνώστες του. Απαραίτητη είναι ακόμα και η προώθηση του ψηφιακού βιβλίου. Μπορεί να μην διαθέτει τη μαγεία του κλασικού αλλά καλλιεργεί ένα είδος φιλαναγνωσίας που ελκύει περισσότερο τους λάτρεις της τεχνολογίας.

Η φιλαναγνωσία είναι ένα από τα πιο προσφιλή μέσα ψυχαγωγίας. Το άτομο που επιλέγει το διάβασμα βρίσκει ένα πολύτιμο φίλο. Έναν φίλο που τον συντροφεύει, τον χαλαρώνει, του προσφέρει γνώση. Ένα «συμπεριπατητή» ανιδιοτελή χωρίς απαιτήσεις. Είναι μια σχέση που τα θεμέλια τίθενται στην παιδική ηλικία και το στοίχημα μαζί της κερδίζεται στην εφηβεία.

Εκπαίδευση στον αναπτυσσόμενο κόσμο

Άρθρο 2

Η εκπαίδευση στις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελεί το βασικό εργαλείο ανάπτυξης. Ίσως είναι το ισχυρότερο εργαλείο για να καταπολεμηθούν η φτώχεια και οι κοινωνικές ανισότητες. Το μοναδικό μέσο για τα παιδιά αυτών των χωρών να ονειρευτούν ένα καλύτερο μέλλον.

 Η βελτίωση της εκπαίδευσης στον αναπτυσσόμενο κόσμο αποτελεί έναν από το βασικό στόχους της Χιλιετίας. Με βάση τους στόχους της Βιώσιμης ανάπτυξης γίνεται λόγος για το βασικό ρόλο που θα παίξει η εκπαίδευση. Τονίζεται πως με την άνοδο του εκπαιδευτικού επιπέδου θα αμβλυνθεί η φτώχεια καθώς θα δοθεί η δυνατότητα στα παιδιά να αναπτύξουν ποικίλες δεξιότητες. Οι δεξιότητες αυτές θα τα βοηθήσουν στην ενήλικη ζωή τους ώστε να διεκδικήσουν ένα καλύτερο βιοτικό επίπεδο. Η εικόνα της εκπαίδευσης την τελευταία δεκαετία

Με βάση έρευνες που έγιναν ως το 2015 παρατηρείται αύξηση του αριθμού των παιδιών που πήγαιναν σχολείο . Συγκεκριμένα το ποσοστό ανέβηκε στο 91% σε αντίθεση με το 83% που είχε υπολογιστεί το 1990. Αξιοσημείωτο είναι και το αποτέλεσμα έρευνας βάσει του οποίου στην Αιθιοπία για παράδειγμα ο αριθμός των παιδιών που δεν είχαν πάει ποτέ σχολείο μειώθηκε από 67% το 2000 σε 28% το 2011 . Επίσης οι έφηβοι ηλικίας 14-16 ετών που έχουν ολοκληρώσει τα χρόνια φοίτησης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξήθηκαν από το 70% το 1990 στο 84% το 2015.

Δυστυχώς τα παιδιά των φτωχότερων οικογενειών στερούνται το δικαίωμα στη μόρφωση καθώς παρατηρείται μεγάλη έλλειψη σχολείων στις αγροτικές περιοχές. Όσον αφορά τη συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μόλις το 6% των νέων συμμετέχει έναντι του 26% που αφορά τον παγκόσμιο μέσο όρο. Παρόλη τη βελτίωση που διαπιστώνεται μέσα από τα αποτελέσματα των παραπάνω ερευνών ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς. Απαιτείται ιδιαίτερη μέριμνα ώστε να επιτευχθεί ένας από τους βασικούς στόχους που έχει τεθεί ως το 2030.

Ο στόχος αυτός αποσκοπεί στην ισότιμη πρόσβαση όλων των παιδιών στην εκπαίδευση με τη δραστηριοποίηση όλων των αρμόδιων φορέων και του ΟΗΕ. Μια δραστηριοποίηση η οποία θα επιτύχει το χτίσιμο περισσότερων σχολείων ειδικά στις απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής και θα εξασφαλίσει όλες εκείνες τις παραμέτρους που θα συμβάλλουν στη μείωση της φτώχειας. Μόνο κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις θα μπορέσουν όλα τα παιδιά να διεκδικήσουν μία ποιοτική ζωή. Θα εξασφαλίσουν καίρια ανθρώπινα δικαιώματα, όπως αυτό της μόρφωση, της ισότητας και μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης. Έτσι μέσω της εκπαίδευσης θα τεθούν τα θεμέλια για ένα διαφορετικό ανθρώπινο κόσμο. Όπως είχε δηλώσει και ο Νέλσον Μαντέλα “H εκπαίδευση είναι το πιο ισχυρό μέσο που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να αλλάξεις τον κόσμο».

Αρθρογραφία

Τα παρακάτω άρθρα μου έχουν δημοσιευτεί  στο περιοδικό max magazine στη στήλη πολιτισμός /εκπαίδευση. Κάθε εβδομάδα δημοσιεύεται ένα άρθρο σχετικό με σύγχρονα θέματα τα οποία σχετίζονται με το χώρο του πολιτισμού και της εκπαίδευσης. Εχουν χρήσιμο υλικό για το μάθημα της Νεοελληνικής γλώσσας. 

ΑΡΘΡΟ 1 

Οραματισμοί για το σχολείο του 21ου αιώνα

Διανύοντας τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα και καθώς οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες διευρύνονται, ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να αποκτήσει όλες εκείνες τις δεξιότητες που θα τον οδηγήσουν σε μια επιτυχημένη πορεία ως ατόμου αλλά και ως παγκόσμιου πολίτη. Καθίσταται λοιπόν επιτακτική η ανάγκη διαπαιδαγώγησης του ατόμου με μεθόδους τέτοιες οι οποίες θα συμβάλλουν καταλυτικά στην αρμονική ανάπτυξη τόσο της γνωστικής όσο και της συναισθηματικής νοημοσύνης, της κριτικής σκέψης και των διευρυμένων πνευματικών οριζόντων αλλά και της ενσυναίσθησης. Το σχολείο καλείται να θέσει εκείνα τα θεμέλια τα οποία θα βοηθήσουν κάθε παιδί να εξελιχθεί σε έναν ώριμο και υπεύθυνο ενήλικα με ανάλογα εφόδια και αξίες που θα τον βοηθήσουν να λειτουργήσει ενεργά και εποικοδομητικά σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και πολιτισμικής δράσης, αντιμετωπίζοντας οποιεσδήποτε προκλήσεις επιφυλάσσει το νέο παγκοσμιοποιημένο κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον.

Πως οραματιζόμαστε λοιπόν το σχολείο του μέλλοντος; Αναμφίβολα είναι αδήριτη ανάγκη τα βήματα που θα γίνουν να είναι πολλά και σταθερά προς μια ανθρωποκεντρική εκπαίδευση. Μια εκπαίδευση η οποία θα σέβεται τον άνθρωπο και θα στοχεύει στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων. Μια εκπαίδευση που μέσω του βασικού της φορέα του σχολείου θα διαφυλάττει τα στοιχεία του παρελθόντος αλλά θα υιοθετεί και καινοτόμες αντιλήψεις συμβατές με τα νέα κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα. Το σχολείο του μέλλοντος πρέπει να θέτει ως κύριο σκοπό την άρτια ανάπτυξη των νοητικών λειτουργιών και να πλάθει σκεπτόμενα άτομα. Μέσω διδακτικών μεθόδων οι οποίες θα επιτύχουν διασύνδεση της μαθητικής ζωής με την πραγματική και θα καταστήσουν το σχολικό περιβάλλον μια αληθινή μικρογραφία της σύγχρονης κοινωνίας. Ο κύριος λειτουργός του ο εκπαιδευτικός σε οποιαδήποτε βαθμίδα, επιβάλλεται να είναι συνεργάτης και καθοδηγητής του μαθητή, θέτοντας ως στόχο τη μάθηση για κάθε παιδί και έφηβο σεβόμενος παράλληλα τους ρυθμούς μάθησής του. Εδραιώνοντας την ουσιαστική επικοινωνία, η οποία θα επιτευχθεί μέσα από το διάλογο και τον αλληλοσεβασμό, θα μπορέσει να γίνει ένας αληθινός «μέντορας» για τους μαθητές του, που θα θυμούνται για χρόνια μετά το πέρας των σχολικών τους χρόνων.

 

Το 2012 η UNESCO προτείνοντας στόχους για την εκπαίδευση του 21ου αιώνα επεσήμανε μεταξύ άλλων τη σπουδαιότητα της μάθησης η οποία πέρα από γνώσεις θα δείξει στον εκπαιδευόμενο πως να μαθαίνει, θα τον μάθει πως να ενεργεί και να αποκτήσει όλα εκείνα τα εφόδια που θα τον καταστήσουν άνθρωπο ικανό να εργάζεται ομαδικά, να διαθέτει ευελιξία και προσαρμοστικότητα, να συμβιώνει με το συνάνθρωπο, να σέβεται τη διαφορετικότητα και να αγωνίζεται για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αναμφισβήτητα η υλοποίηση όλων αυτών των στόχων θα μετατρέψει το σχολείο σε ένα ουσιώδες φορέα γαλούχησης αληθινών ανθρώπων υγιών πνευματικά και ψυχικά. Ανθρώπων που θα έχουν αποκτήσει πέρα από πολύτιμες γνώσεις, ώστε να επιτύχουν περισσότερες κατακτήσεις στην επιστήμη και στην τεχνολογία και την ενσυναίσθηση, ίσως το σπουδαιότερο εφόδιο, που θα συμβάλλει στην αρμονική συνύπαρξη με το συνάνθρωπο. Μόνο μέσω της ενσυναίσθησης και τον παραγκωνισμό του ατομικισμού και της αλαζονείας θα «χτιστούν» υγιείς κοινωνίες. Ίσως τελικά μια τέτοια αλλαγή χρειάζεται ο αιώνας μας και όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και ο συγγραφέας John Naisbitt η πιο σημαντική αλλαγή στον 21ο αιώνα «δεν θα προέλθει από την τεχνολογία αλλά από μια καινούργια αντίληψη για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος».